Boże Narodzenie we Włoszech: szopki presepe z Neapolu, rybna kolacja wigilijna, panettone i pandoro, świąteczny obiad i czarownica Befana 6 stycznia.
Włoskie święta trwają długo – od 8 grudnia, gdy w wielu domach stawia się szopkę i choinkę, do 6 stycznia, kiedy przylatuje Befana. To kraj, w którym narodził się zwyczaj budowania szopek, a świąteczne stoły uginają się od ryb, makaronów i słodkich chlebów. Wiele elementów przypomina polskie tradycje, choć z południowym temperamentem.
Presepe – szopka, od której wszystko się zaczęło
Pierwszą żywą szopkę urządził święty Franciszek z Asyżu w Wigilię 1223 roku w Greccio – tę historię opowiadamy w tekście jasełka. Od tego czasu szopka, po włosku presepe, jest najważniejszą dekoracją włoskich domów i kościołów. W wielu rodzinach to ona, a nie choinka, stoi w centralnym miejscu salonu.
Stolicą szopkarstwa jest Neapol. Przy uliczce San Gregorio Armeno przez cały rok działają pracownie, w których ręcznie robi się figurki: pasterzy, rybaków, piekarzy, sprzedawców owoców, a obok nich – postaci ze współczesnego życia. Neapolitańska szopka to całe miasteczko z gospodami, studniami i targiem, a scena narodzin jest tylko jego częścią. Polskim odpowiednikiem tej bogatej tradycji jest szopka krakowska.
Figurkę Dzieciątka wkłada się do żłóbka dopiero o północy z 24 na 25 grudnia, a Trzech Króli przesuwa się bliżej stajenki dzień po dniu, aż dotrą na miejsce 6 stycznia.
Wigilia, czyli La Vigilia
Wieczór 24 grudnia to rodzinna kolacja bez mięsa, tak jak w Polsce. Na stole dominują ryby i owoce morza: smażony dorsz, solony dorsz baccalà, węgorz, małże, krewetki, spaghetti z małżami albo z anchois. W niektórych regionach południowych podaje się wiele dań rybnych, a we włoskich rodzinach w Ameryce narodziła się tradycja „uczty siedmiu ryb”. Po kolacji gra się w karty albo w tombolę, czyli włoskie bingo z numerami, a o północy wiele rodzin idzie na mszę.
Świąteczny obiad i słodkości
25 grudnia je się długi obiad. Na północy podaje się często pierożki w rosole, na przykład tortellini lub cappelletti, i mięsa pieczone, a na południu – zapiekane makarony i pieczenie. Najsłynniejsze włoskie wypieki świąteczne to:
- panettone – wysoki drożdżowy chleb z rodzynkami i kandyzowaną skórką, związany z Mediolanem,
- pandoro – złocisty drożdżowiec w kształcie gwiazdy, z Werony, posypywany cukrem pudrem,
- torrone – nugat z miodem, białkiem i orzechami,
- panforte – gęste, korzenne ciasto z Sieny, z orzechami i miodem.
Befana – czarownica z prezentami
Najbardziej włoską postacią świąt jest Befana: dobra czarownica, która w nocy z 5 na 6 stycznia, w święto Objawienia Pańskiego, przylatuje na miotle i zostawia dzieciom prezenty w zawieszonych skarpetach. Grzeczne dostają słodycze i drobne zabawki, a niegrzeczne – węgiel, dziś zwykle czarny cukierek, który tylko go udaje. Według legendy mędrcy idący do Betlejem zaprosili Befanę, by poszła z nimi, ale odmówiła, bo miała dużo pracy. Później zmieniła zdanie, lecz już ich nie odnalazła – od tej pory obdarowuje wszystkie dzieci, mając nadzieję, że któreś z nich to Jezus.
Dziś prezenty przynosi także Babbo Natale, czyli Mikołaj, w nocy z 24 na 25 grudnia. W wielu domach dzieci dostają więc prezenty dwa razy.
Polskie i włoskie święta w skrócie
| Polska | Włochy | |
|---|---|---|
| początek dekoracji | zwykle tuż przed Wigilią | 8 grudnia |
| najważniejsza dekoracja | choinka | szopka presepe |
| Wigilia | bezmięsna, z rybą i barszczem | bezmięsna, z rybami i owocami morza |
| słodkości | makowiec, piernik, sernik | panettone, pandoro, torrone |
| prezenty | w Wigilię | 25 grudnia i od Befany 6 stycznia |
Podobnie jak w Polsce, Włosi zaczynają świętowanie od rodzinnej, bezmięsnej kolacji i kończą je wraz z Trzema Królami. Zwyczaje innych krajów poznasz w tekstach o świętach w Hiszpanii i w Niemczech.
