Co naprawdę wpływa na wzrost dziecka: geny, odżywianie, sen, ruch i zdrowie. Dlaczego rozciąganie, koszykówka i suplementy „na wzrost” nie dodają centymetrów.
Niejedna mama niższego syna albo bardzo drobnej córki zastanawia się, czy da się dziecku „pomóc urosnąć”. Odpowiedź ma dwie części: na ostateczny wzrost najbardziej wpływają geny, ale codzienne nawyki decydują o tym, czy dziecko w pełni wykorzysta swój potencjał.
Geny mają największy udział
Badania bliźniąt i rodzin pokazują, że w dobrze odżywionych społeczeństwach różnice we wzroście między ludźmi wynikają w większości z dziedziczenia – według większości szacunków w 60–80 procentach. Na wzrost wpływa bardzo wiele genów naraz, dlatego rodzeństwo może się wyraźnie różnić. Orientacyjny docelowy wzrost dziecka da się policzyć ze wzrostu mamy i taty, choć wynik ma spory margines.
Co dokłada środowisko
Geny wyznaczają zakres, ale otoczenie decyduje, w którym jego miejscu dziecko się znajdzie. Najlepiej widać to na przestrzeni pokoleń: dzieci w Polsce i w całej Europie są dziś przeciętnie wyraźnie wyższe niż ich dziadkowie w tym samym wieku, choć geny tak szybko się nie zmieniają. Zawdzięczamy to głównie lepszemu jedzeniu, rzadszym chorobom i lepszej opiece zdrowotnej.
Odżywianie. Do rośnięcia potrzeba przede wszystkim wystarczającej ilości energii i białka, a także wapnia, witaminy D, żelaza i cynku. Nie chodzi o specjalne produkty, tylko o urozmaiconą, regularną dietę: nabiał lub jego zamienniki, ryby, jaja, mięso albo strączki, pełne ziarna, warzywa i owoce. Dawkę witaminy D, zwłaszcza na jesień i zimę, ustal z pediatrą.
Sen. Hormon wzrostu wydziela się w dużej mierze w czasie głębokiego snu, szczególnie w pierwszej części nocy. Orientacyjne potrzeby snu to 10–13 godzin na dobę u przedszkolaka (razem z drzemkami), 9–12 godzin u dziecka w wieku szkolnym i 8–10 godzin u nastolatka.
Ruch. Codzienna aktywność wzmacnia kości i mięśnie, poprawia apetyt i sen. WHO zaleca dzieciom i nastolatkom średnio co najmniej 60 minut umiarkowanego lub intensywnego ruchu dziennie.
Zdrowie. Choroby przewlekłe, nieleczona celiakia, niedoczynność tarczycy czy niedobór hormonu wzrostu potrafią spowolnić rośnięcie. Dlatego dziecko, które rośnie wyraźnie wolniej niż rówieśnicy, warto pokazać pediatrze – wiele przyczyn da się wykryć i leczyć.
Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.
Mity o „wyciąganiu” wzrostu
| Mit | Co wiadomo |
|---|---|
| Rozciąganie i wiszenie na drążku wydłużają ciało | Poprawiają gibkość i postawę, ale nie wydłużają kości. Rano każdy jest nieco wyższy niż wieczorem, ale to zmiana chwilowa. |
| Koszykówka i siatkówka sprawiają, że dzieci rosną | Wysokie dzieci częściej wybierają te sporty, bo wzrost w nich pomaga – to nie sport je wydłużył. |
| Suplementy „na wzrost” dodają centymetrów | U zdrowego, dobrze odżywionego dziecka nie ma dowodów, że jakikolwiek suplement zwiększa ostateczny wzrost. |
| Ćwiczenia siłowe hamują rośnięcie | Trening siłowy dopasowany do wieku i prowadzony pod okiem trenera nie hamuje wzrostu. |
| Im więcej mleka, tym wyższe dziecko | Nabiał dostarcza wapnia i białka, ale ponad potrzeby nie przyspiesza rośnięcia, a nadmiar mleka może odbierać apetyt na inne posiłki. |
Popularność tych mitów łatwo zrozumieć: dziecko, które ćwiczy albo pije mleko, i tak rośnie, więc łatwo przypisać zasługę temu, co akurat robiło.
Leczenie hormonem wzrostu
Hormon wzrostu podaje się tylko dzieciom z określonymi wskazaniami, na przykład z potwierdzonym niedoborem tego hormonu. Kwalifikację prowadzi endokrynolog dziecięcy po dokładnych badaniach. To leczenie dla dzieci z rozpoznaną chorobą, a nie sposób na dodanie kilku centymetrów zdrowemu dziecku, które jest niższe po rodzicach.
Co możesz zrobić na co dzień
Zadbaj o regularne posiłki, sen o stałych porach, codzienny ruch i pomiary raz lub dwa razy w roku. Zapisuj wyniki i nanoś je na siatkę. Jeśli krzywa wzrostu trzyma swój kanał, dziecko rośnie tak, jak pozwalają mu jego geny. Zdrowemu dziecku nie da się dołożyć centymetrów ponad jego potencjał, ale można mu pomóc ten potencjał w pełni wykorzystać.
Zobacz także
- Przewidywany wzrost dziecka ze wzrostu rodziców
- Niski wzrost dziecka – kiedy do lekarza
- Wysoki wzrost dziecka
- Ile rośnie dziecko w ciągu roku
- Skok wzrostowy u nastolatków
- Siatki centylowe – wszystkie tematy
Tekst porządkuje ogólną wiedzę i niczego nie obiecuje. Jeśli wzrost twojego dziecka budzi wątpliwości, porozmawiaj z pediatrą.
