Niski wzrost dziecka – kiedy się o nim mówi i co sprawdza lekarz

Kiedy wzrost dziecka uznaje się za niski, jakie są najczęstsze zwyczajne przyczyny (geny, późne dojrzewanie) i jak wygląda ocena u pediatry i endokrynologa.

Najniższe dziecko w grupie przedszkolnej czy w klasie wcale nie musi mieć kłopotów ze wzrastaniem. Ktoś zawsze jest najniższy, a większość niskich dzieci jest po prostu podobna do swoich rodziców. Lekarze mają jednak kilka kryteriów, przy których warto przyjrzeć się wzrostowi uważniej.

Kiedy mówi się o niskim wzroście

Zwykle w jednej z trzech sytuacji:

  • wzrost poniżej 3. centyla dla wieku i płci – część lekarzy przyjmuje granicę −2 SD, czyli około 2,3 centyla;
  • wzrost poniżej zakresu rodzinnego, czyli wyraźnie niższy, niż wynikałoby ze wzrostu rodziców;
  • wyraźne zwolnienie tempa – dziecko rośnie wolniej niż rówieśnicy, a jego krzywa schodzi w dół przez linie centylowe, nawet jeśli wciąż mieści się w normie.

Dla orientacji: 3. centyl wzrostu WHO w wieku 6 lat to 105,5 cm u dziewczynek i 106,7 cm u chłopców.

Trzecie kryterium bywa najważniejsze. Ośmiolatek, który przez trzy lata zszedł z 70. na 10. centyl, potrzebuje więcej uwagi niż rówieśnik, który od niemowlęctwa rośnie równo przy dolnej linii.

Najczęstsze przyczyny

  • Rodzinny niski wzrost. Rodzice są niscy, dziecko rośnie w zwykłym tempie wzdłuż niskiego centyla, dojrzewa w typowym wieku i jako dorosły osiąga wzrost zgodny z zakresem rodzinnym. Wiek kostny odpowiada kalendarzowemu.
  • Późniejsze dojrzewanie. Lekarze nazywają je konstytucjonalnym opóźnieniem wzrastania i dojrzewania. Dziecko w wieku szkolnym jest niższe od rówieśników, a skok wzrostowy przychodzi u niego później. Rośnie za to dłużej i często dogania kolegów. Wiek kostny bywa młodszy od kalendarzowego, a w rodzinie ktoś zwykle dojrzewał podobnie późno.
  • Mała masa urodzeniowa bez nadrobienia. Część dzieci urodzonych za małych w stosunku do wieku ciążowego nie dogania rówieśników w pierwszych latach i pozostaje niższa.

Rzadziej za wolnym wzrastaniem stoją choroby przewlekłe, np. celiakia, albo zaburzenia hormonalne czy genetyczne. Właśnie dlatego lekarz patrzy na tempo, a nie na jeden pomiar.

Co robi lekarz

  1. Dokładnie mierzy dziecko i porównuje wynik z wcześniejszymi pomiarami. Często prosi o kontrolę po co najmniej pół roku, żeby policzyć tempo wzrastania w centymetrach na rok.
  2. Pyta o przebieg ciąży, masę i długość urodzeniową, choroby i jedzenie, a także o wzrost rodziców i to, kiedy dojrzewali.
  3. Ocenia proporcje ciała i etap dojrzewania.
  4. W razie potrzeby zleca badania krwi, np. morfologię, hormony tarczycy czy przeciwciała w kierunku celiakii, oraz zdjęcie ręki do oceny wieku kostnego.
  5. Gdy coś wymaga wyjaśnienia, kieruje do poradni endokrynologii dziecięcej.

Skierowanie do endokrynologa nie oznacza, że dzieje się coś złego. To specjalista od wzrastania, który bardzo często po prostu potwierdza rodzinny typ budowy albo późniejsze dojrzewanie.

Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.

Jak przygotować się do wizyty

  • zbierz wszystkie pomiary wzrostu z bilansów, książeczki zdrowia i gabinetu pielęgniarki szkolnej;
  • zmierz siebie i drugiego rodzica, bez butów i o tej samej porze;
  • przypomnij sobie, w jakim wieku zaczęło się u was dojrzewanie – u mamy pomocny jest wiek pierwszej miesiączki;
  • zanotuj, jak dziecko je, śpi i jak często choruje.

Zakres rodzinny policzysz według wskazówek ze strony przewidywany wzrost dziecka. Ile centymetrów rocznie przybywa zdrowym dzieciom, opisuje tekst ile rośnie dziecko w ciągu roku, a o późnym i wczesnym starcie dojrzewania piszemy przy skoku wzrostowym. Zobacz też, co oznacza pomiar poniżej 3. centyla, i wróć do siatek centylowych.

Opisujemy ogólne zasady oceny wzrastania. O diagnostyce i ewentualnym leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu dziecka.