Skok pokwitaniowy u dziewczynek i chłopców: kiedy przypada, jak szybko rosną nastolatki, co dzieje się po pierwszej miesiączce i czemu zmienia się centyl.
Przez kilka lat szkoły podstawowej dziecko rośnie spokojnie, kilka centymetrów rocznie, aż nagle w ciągu jednego lata wyrasta ze wszystkich spodni. To skok pokwitaniowy – najszybszy okres rośnięcia od czasów niemowlęcych. Jego początek i przebieg bywają u rówieśników bardzo różne, co zaskakuje zarówno dzieci, jak i rodziców.
Kiedy przychodzi skok
Skok wzrostowy jest częścią dojrzewania płciowego, więc jego termin zależy od tego, kiedy ono się zaczyna. Orientacyjnie:
| Cecha | Dziewczynki | Chłopcy |
|---|---|---|
| zwykły początek dojrzewania | ok. 8–13 lat | ok. 9–14 lat |
| najszybsze rośnięcie | średnio ok. 11–12 lat | średnio ok. 13–14 lat |
| tempo w najszybszym roku | średnio ok. 8 cm | średnio ok. 9–10 cm |
U dziewczynek skok pojawia się wcześnie w dojrzewaniu, zwykle niedługo po rozpoczęciu rozwoju piersi. U chłopców przychodzi później, gdy dojrzewanie jest już zaawansowane – dlatego w 6. czy 7. klasie wiele dziewcząt przerasta kolegów. Chłopcy mają za to średnio około dwóch lat więcej rośnięcia przed skokiem, a sam skok bywa u nich silniejszy. To jedna z przyczyn, dla których dorośli mężczyźni są przeciętnie wyżsi od kobiet.
Po pierwszej miesiączce
Pierwsza miesiączka pojawia się zwykle już po szczycie skoku, gdy tempo rośnięcia zaczyna maleć. Większość dziewcząt rośnie potem jeszcze kilka centymetrów, najczęściej przez rok lub dwa. Nastolatka, która miesiączkuje od kilku lat i od dawna nie urosła, raczej osiągnęła już swój docelowy wzrost.
Chłopcy rosną dłużej. Na siatkach WHO mediana wzrostu chłopców przybywa jeszcze o około 1 cm między 17. a 18. urodzinami, a dziewcząt w tym samym czasie już tylko o około 0,2 cm.
Dlaczego dziecko „przeskakuje” centyle
Siatki WHO pokazują przeciętne, wygładzone krzywe. Powstały z pomiarów wielu dzieci w każdym wieku, a każde z nich przechodziło skok w innym momencie, więc po uśrednieniu szczyt się rozmywa. Na siatce WHO mediana wzrostu dziewcząt w najszybszym roku przybywa o około 6,4 cm (między 10. a 11. urodzinami), a chłopców o około 7,1 cm (między 13. a 14.). Konkretne dziecko w szczycie skoku rośnie zwykle szybciej niż ta łagodna linia.
Na siatce widać to tak:
- dziecko dojrzewające wcześnie najpierw „wspina się” o jeden lub dwa kanały centylowe, a potem, gdy rówieśnicy dopiero zaczynają swój skok, wraca bliżej dawnego toru;
- dziecko dojrzewające później przez rok czy dwa „spada” w centylach, bo koledzy już wystrzelili w górę, a ono jeszcze nie – i nadrabia, gdy przyjdzie jego kolej.
Często obie historie kończą się wzrostem zbliżonym do tego, który zapowiadał wcześniejszy kanał centylowy i wzrost rodziców.
Kalkulator działa w przeglądarce z włączonym JavaScriptem.
Kiedy porozmawiać z pediatrą
Pokaż pomiary lekarzowi, gdy:
- oznaki dojrzewania pojawiają się u dziewczynki przed 8. urodzinami lub u chłopca przed 9.;
- u dziewczynki nie widać żadnych oznak dojrzewania po 13. urodzinach, a u chłopca po 14.;
- nastolatek przez dłuższy czas prawie nie rośnie, choć dojrzewanie jeszcze się nie zakończyło.
Pediatra oceni etap dojrzewania i krzywą wzrostu, a czasem zleci zdjęcie rentgenowskie dłoni, które pokazuje wiek kostny, czyli ile czasu na rośnięcie jeszcze zostało.
Zobacz także
- Ile rośnie dziecko rocznie – tabela WHO
- Przewidywany wzrost dziecka
- Chłopcy a dziewczynki na siatkach
- Kanał centylowy i jego zmiany
- Czy można wpłynąć na wzrost dziecka
- Siatki centylowe – strona główna
Podane przedziały są orientacyjne, bo każde dziecko dojrzewa we własnym rytmie. Wątpliwości dotyczące wzrostu nastolatka omów z pediatrą.
