Co, gdy termin szczepienia lub badania się przesunie? Jak szczepi się wcześniaki, co jest przeciwwskazaniem, jak zgłosić NOP i które szczepienia są bezpłatne.
Zebrałyśmy odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się przy badaniach w ciąży i szczepieniach dziecka. Opieramy się na Programie Szczepień Ochronnych, standardzie opieki okołoporodowej i przepisach o chorobach zakaźnych.
Przesunięte terminy
Badanie w ciąży wypadło w złym tygodniu – co teraz? Większość badań, np. morfologię czy badanie moczu, można zrobić kilka dni później bez szkody. Są wyjątki: USG I trymestru ma sens tylko między 11+0 a 13+6, a krzywą cukrową i posiew GBS najlepiej zrobić w wyznaczonym oknie. Gdy wiesz, że nie zdążysz, zadzwoń do osoby prowadzącej ciążę i ustal nowy termin. Daty policzy kalendarz badań w ciąży.
Dziecko było chore i szczepienie się przesunęło. Szczepień nie zaczyna się od nowa. Program mówi jasno: odstęp między dawkami może się wydłużyć, ale nie powinien być skracany, a przy niepełnym szczepieniu uzupełnia się tylko brakujące dawki. Lekarz ułoży indywidualny kalendarz szczepień. Szczepienia wyrównawcze są obowiązkowe – i bezpłatne – do wieku określonego w przepisach, a rozpoczęty schemat kontynuuje się bezpłatnie do końca. Wyjątkiem jest szczepionka przeciw rotawirusom, której nie można zacząć po 14. tygodniu i 6 dniach życia.
Ile ważne jest badanie kwalifikacyjne? Szczepienie obowiązkowe musi się odbyć w ciągu 24 godzin od badania lekarskiego.
Szczepienia wcześniaka
Wcześniaki szczepi się według wieku liczonego od dnia urodzenia, a nie od terminu porodu. Według PSO:
- dzieci urodzone przed 32. tygodniem mogą dostać pierwsze szczepionki jeszcze w szpitalu, jeśli są w stabilnym stanie,
- przeciw krztuścowi stosuje się szczepionkę bezkomórkową (także przy masie poniżej 2500 g),
- przeciw pneumokokom – cztery dawki zamiast trzech,
- przy masie poniżej 2000 g przeciw WZW typu B – cztery dawki,
- szczepienie przeciw gruźlicy – po osiągnięciu stabilnej masy powyżej 2000 g.
Część wcześniaków dostaje też bezpłatnie przeciwciała przeciw RSV – więcej w tekście o RSV.
Przeciwwskazania
| Prawdziwe przeciwwskazanie | Nie jest przeciwwskazaniem |
|---|---|
| ciężka reakcja alergiczna po poprzedniej dawce lub na składnik szczepionki | katar albo kaszel bez gorączki |
| ciężki niedobór odporności – dla szczepionek żywych | antybiotyk, który dziecko właśnie przyjmuje |
| ciąża – dla szczepionek żywych (MMR, ospa) | wcześniactwo, karmienie piersią |
| ostra choroba z gorączką – szczepienie się odracza | alergie w rodzinie, łagodne atopowe zapalenie skóry |
O przeciwwskazaniach decyduje lekarz podczas badania kwalifikacyjnego. Jeśli przy poprzedniej dawce coś cię zaniepokoiło, powiedz mu o tym.
Niepożądany odczyn poszczepienny (NOP) i jak go zgłosić
Po szczepieniu często pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, gorączka czy marudzenie – to zwykle odczyny łagodne, mijające w ciągu jednej–dwóch dób. Za NOP uznaje się każdy niepokojący objaw po szczepieniu, który może mieć z nim związek.
- Skontaktuj się z lekarzem. Lekarz, który podejrzewa NOP, ma obowiązek zgłosić go w ciągu 24 godzin do powiatowego inspektora sanitarnego (art. 21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).
- Możesz też sama zgłosić działanie niepożądane szczepionki do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych – służy do tego formularz dla pacjentów.
- Przy ciężkim odczynie – hospitalizacji trwającej co najmniej 14 dni albo wstrząsie anafilaktycznym – można złożyć wniosek o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych prowadzonego przez Rzecznika Praw Pacjenta.
Trudności z oddychaniem, obrzęk twarzy, utrata przytomności albo drgawki po szczepieniu to sytuacja nagła – dzwoń pod 112.
Szczepionki skojarzone
Szczepionki 5w1 i 6w1 chronią przed tymi samymi chorobami co wariant podstawowy, ale wymagają mniej ukłuć. Porównanie wariantów znajdziesz w tekście szczepionki skojarzone 5w1 i 6w1.
Koszty i refundacja
- bezpłatne: wszystkie szczepienia obowiązkowe szczepionkami kupionymi przez Ministra Zdrowia, grypa dla dzieci od 6. miesiąca do 18 lat i dla kobiet w ciąży, COVID-19 od 6. miesiąca życia, HPV w wieku 9–14 lat, krztusiec w ciąży,
- bezpłatne na receptę: szczepionka przeciw RSV dla kobiet w ciąży (wykaz bezpłatnych leków dla kobiet w ciąży),
- czasowo bezpłatne: HPV dla osób w wieku 19–26 lat, które zaczną szczepienie jesienią 2026 r.,
- zwykle płatne: meningokoki, ospa wietrzna (poza żłobkiem i grupami ryzyka), kleszczowe zapalenie mózgu, WZW typu A.
Stan na listopad 2026 r. Szczepienia zalecane wpisuje się do elektronicznej Karty Szczepień, więc ich historię zobaczysz w Internetowym Koncie Pacjenta.
Zobacz także
- Kalendarz szczepień 2026 i kalendarz szczepień 2027.
- Wszystkie badania i szczepienia.
Informacje są ogólne i nie zastępują porady lekarza, położnej ani pielęgniarki.
